Category Archives: VIDS

COVID-19 pë iponohto

Atï nai COVID-19 me?

  • COVID-19 nai kutuma sameken nësankan irë nai ësenë wehto epitïna sehken marë nai ikonkato epi wakennenkërë/ erahtërankërë.
  • Serë ësenë wehto sameken nësankan
  • Serë ësenë wehto nejan ëpuntao ona pëe ëenu pëe ma ënta pëe nna.
  • Serë ësenë wehto ja apëhtuwë, 2 wiki ahtao irë injetun nepatakan ësenë wehto me.
  • Ma tïwërënoro wïtoto apëjan otono iwehto aporopa, nikëipanjan, tune tonton kato, ipun nakuikan, iputupë nakuikan, tëpëese apo nejan ma nujake nna.
  • Ma tïwërënoro wïtoto ësenë wehto awë nejan, këpëewa injetun epatakaewa awë kure rërëken. Wïtotoja rëken nekaraman.
  • Mëesan apëjan notïjanton, tamusanton ma ësenëtotomoro penarë otonoimëtaonton, kawëno imunuton, ewanëtao ësenëtoton namoro apëjan serë kutuma.
  • Ma iwainkërë ësenëtotonmoja nai serë antïnao phoke kato apurujan ma sehken iropïkon ikëtanïjan namoro aponton marë wanejan.

Atï mïrïjan serë ësenë wehto COVID-19 injetun ësankaewa iwehtome? 

Wat kan je zelf doen om COVID-19 besmetting te voorkomen?

Hygiëne

  1. Was je handen vaak en goed met zeep! Steeds je handen wassen want het virus kan op je handen zitten nadat je iets hebt aangeraakt. Was je handen niet alleen met water maar ook met zeep want het virus wordt door zeep aangetast en vervolgens door het water weggewassen. Was tussen je vingers, bovenop je handen, onder je nagels. Heb je je neus gesnoten? Handen wassen. Kom je van buiten? Handen wassen. Bij alles wat je doet, meteen je handen wassen.
  2. Raak je neus, ogen en mond niet aan zonder eerst je handen te wassen. Het virus komt je lichaam binnen via je neus, ogen en mond. Als je het virus op je handen hebt en daarmee je gezicht aanraakt, raak je besmet.
  3. Als je hoest of niest, doe dat in een papieren tissue die je daarna meteen weggooit in een ton met deksel. Of gebruik een grote zakdoek die je direct in een emmer met zeepwater zet. Zorg ervoor dat je genoeg zakdoeken hebt. Je kan ze zelf maken met een oude T-shirt of beddenlaken. Als je geen tissue of zakdoek bij je hebt, nies of hoest dan in de binnenkant van je elleboog zodat je geen druppeltjes (met het virus erin) verspreidt.
  4. Ontsmet je huis en de dingen die je van buiten je huis naar binnen brengt, vooral plastic zakken en boodschappen uit de winkel waar zoveel mensen die dingen hebben aangeraakt. Je kan ze ontsmetten met huishoudelijke ontsmettingsmiddelen zoals chloor, pine oil en dettol, of alcohol van minstens 70% (bijv. in palm en in hand sanitizers). Een scheutje chloor in een bekken met water is genoeg om te gebruiken bij het ontsmetten van voorwerpen zoals je telefoon, tafel en stoelen, de keuken en verpakking van spullen uit de winkel.

Afstand houden

  1. Houd afstand van anderen, ten minste 2 meter van elkaar, want het virus wordt via mini-druppeltjes uit de neus en mond van iemand verspreid, bijvoorbeeld als die persoon hoest, niest of gewoon op je ademt vanaf een korte afstand. Sommige mensen worden helemaal niet ziek terwijl ze wel besmet zijn en dragen het virus over. Houd dus afstand want je weet niet wie het virus heeft.
  2. Geef niemand een hand. Komt er iemand bij jou, geef dan niet een hand, maar groet en praat op een afstand. Want je kan op die manier het virus krijgen of geven.
  3. Ga niet onnodig op straat of naar de winkel of bij anderen op bezoek. En kom met niet meer dan 10 mensen bij elkaar. Een regel van de overheid is dat maximaal 10 mensen bij elkaar mogen zijn die 2-meter afstand van elkaar staan of zitten. Deze regel geldt ook voor de kerk.
  4. Ga niet buiten het dorp en ontvang geen bezoekers van buiten. Zo helpt iedereen om te voorkómen dat er een uitbraak plaatsvindt in het dorp. Als er boodschappen van buiten het dorp nodig zijn, laat dat centraal gaan via één of enkele personen die boodschappen gaan doen en afleveren. Die personen moeten nóg voorzichtiger zijn bij contact met anderen want zij zijn dan het meest in contact met de buitenwereld en mogelijke besmette personen. Ontsmet de boodschappen nadat je ze hebt ontvangen en was je handen grondig met water en zeep. De boodschappers moeten bij terugkomst in het dorp meteen goed baden en hun kleren wassen. En ook dagelijks hun temperatuur (laten) meten.